Recent Posts

Archive

Tags

Ειδική Γλωσσική Διαταραχή - ΕΓΔ (Specific Language Impairment - SLI)



Η γλώσσα είναι ένα σύστημα ήχων (φθόγγων) και εννοιών που χρησιμοποιούν οι ανθρώπινες κοινότητες για να επικοινωνήσουν. Η γλωσσική κατάκτηση είναι ένα αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό της πρώιμης γλωσσικής ανάπτυξης, που ακολουθεί μια συνεπή και προβλέψιμη πορεία και περιλαμβάνει συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Μικρό ποσοστό παιδιών όμως, και συγκεκριμένα τα παιδιά που παρουσιάζουν αναπτυξιακές γλωσσικές διαταραχές, δεν αναπτύσσουν τη γλωσσική τους ικανότητα όπως τα παιδιά με φυσιολογική ανάπτυξη.


Ορισμός

Στο πλαίσιο των Αναπτυξιακών Γλωσσικών Διαταραχών εμπίπτει και η Ειδική Γλωσσική Διαταραχή. Χαρακτηρίζεται από σημαντική απόκλιση ή καθυστέρηση στην ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων, η οποία δεν οφείλεται σε νευρολογικά, αισθητηριακά, νοητικά ή συναισθηματικά ελλείμματα (Bishop, 1979) και εκδηλώνεται παρά το κατάλληλο κοινωνικό και μαθησιακό περιβάλλον. Οι γλωσσικές δυσκολίες πρέπει να επηρεάζουν την απόδοση του παιδιού στο σχολείο, σε άλλες δραστηριότητες ή στην επικοινωνία (DSM V, 2013).

Η ΕΓΔ μπορεί να είναι εκφραστικού τύπου (η ικανότητα του παιδιού να εκφράζεται με προφορικό λόγο βρίσκεται κάτω από το αντίστοιχο επίπεδο για τη νοητική ηλικία του), αντιληπτικού τύπου (η ικανότητα κατανόησης του λόγου από το παιδί βρίσκεται κάτω από το αντίστοιχο επίπεδο για τη νοητική ηλικία του) ή μικτή.


Αιτιολογία

Η αιτιολογία της δεν είναι ξεκάθαρη. Διάφορα ευρήματα μελετών υποδεικνύουν διαφορετικές δομικές και εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου σε παιδιά, που σχετίζονται με την αντιληπτική και εκφραστική γλωσσική επεξεργασία. Ακόμη, φαίνεται να έχει γονιδιακό υπόβαθρο (Bishop, 2002, 2006). Αυτό σημαίνει ότι σε ένα παιδί υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης γλωσσικών διαταραχών αν το παιδί αυτό έχει γονείς με γλωσσικές διαταραχές. Ωστόσο, η εκδήλωση της διαταραχής εξαρτάται από ένα συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, οι οποίοι αλληλεπιδρούν οι μεταξύ τους.


Συχνότητα και επιδημιολογία

Υπολογίζεται ότι εμφανίζεται στο 7-10% του παγκόσμιου πληθυσμού, με συχνότητα 3-4 αγόρια προς 1 κορίτσι (Tomblin et al., 1997). Ωστόσο, η ποικιλομορφία των συμπτωμάτων της διαταραχής καθώς και η ηλικία διάγνωσής της, δεν μας δίνουν ένα ξεκάθαρο αποτέλεσμα (Bishop, 1997; Ullman & Pierpont, 2005).


Πρόγνωση

Η πρόγνωση για την έκβαση του προγράμματος παρέμβασης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τύπο και τη σοβαρότητα των δυσκολιών, καθώς και από την ηλικία του παιδιού. Η ειδική γλωσσική διαταραχή ως αναπτυξιακή διαταραχή επιδέχεται πρώιμης παρέμβασης και αξιολόγησης. Σε μεγάλο βαθμό με την κατάλληλη παρέμβαση πολλές δυσκολίες ξεπερνιούνται.


Πρώιμες ενδείξεις - Γλωσσική Εξέλιξη

Τα παιδιά με ΕΓΔ παρουσιάζουν έναν διαφορετικό ρυθμό γλωσσικής εξέλιξης, πιο αργό από τους συνομήλικους τους. Έχουν στο ιστορικό τους μια χρονολογική καθυστέρηση στην απόκτηση γλωσσικών ορόσημων (πρώτη λέξη, πρώτη φράση), ανώριμη ή αποκλίνουσα παραγωγή ήχων του λόγου, περιορισμένο λεξιλόγιο στην έκφραση και στην κατανόηση, ενώ παρουσιάζουν σημαντική καθυστέρηση στην εισαγωγή ρημάτων στο λεξιλόγιό τους.


Γλωσσικά χαρακτηριστικά παιδιών με ΕΓΔ

Η διαταραχή χαρακτηρίζεται από ελλείμματα σε όλους τους τομείς του λόγου, πιο συγκεκριμένα στη μορφή (φωνολογία, μορφοσύνταξη), στο περιεχόμενο (σημασιολογία) και στη χρήση (πραγματολογία). Οι συνηθέστερες διαταραχές σε κάθε υποσύστημα είναι οι εξής:


ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ

• αρθρωτικές (όταν το παιδί επιλέγει το σωστό φώνημα αλλά το παράγει λάθος λόγω ανεπάρκειας του μηχανισμού άρθρωσης) ή/ και φωνολογικές (το παιδί επιλέγει λάθος φώνημα για να χρησιμοποιήσει) δυσκολίες

• δυσκολίες στον προγραμματισμό της εκφοράς των ήχων της γλώσσας

• δυσκολίες στη φωνολογική ενημερότητα


ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΞΗ

• δυσκολία στους χρόνους και στις καταλήξεις

• απλοποιημένη προτασιακή δομή (μορφής “Υποκείμενο – Ρήμα – Αντικείμενο» - παραλείψεις άρθρων, συνδέσμων και προθέσεων)

• άτακτη προτασιακή τοποθέτηση λέξεων (Kateri et al., 2005; Stavrakaki, 2005)

• μειωμένο Μέσο Μήκος Πρότασης (“Mean Length of Utterance” – MLU), δηλαδή παραγωγή λιγότερων λέξεων και γραμματικών μορφημάτων μέσα σε μια πρόταση, σε σύγκριση με άλλα παιδιά της ηλικίας τους


ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΑ

• δυσκολία στην εύρεση των κατάλληλων λέξεων (ανάκληση) με αποτέλεσμα τη χρήση περιφραστικών προτάσεων, μη ειδικών λέξεων (π.χ. «αυτό, τέτοιο») ή χρονικών κενών στην ανταπόκριση (παύσεις, χρήση επιφωνημάτων στην έναρξη της φράσης όπως “ε,ε” κ.ο.κ.)

• σημασιολογικές (αντικατάσταση λέξεων από το ίδιο πεδίο - τραπέζι αντί καρέκλα) και φωνολογικές (αντικατάσταση λέξεων με φωνολογικά παρόμοιες -καράκλα αντί καρέκλα) παραφασίες

• δυσκολία κατάκτησης χρονικών εννοιών ('χτες' και 'αύριο', 'πριν' και 'μετά')

• περιορισμένο, φτωχό λεξιλόγιο και δυσκολία στην εκμάθηση νέων εννοιών και λέξεων

• δυσκολία χρήσης αφηρημένων εννοιών, μεταφορών και παρομοιώσεων (Norbury& Chiat, 2000)


ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

Δυσκολίες στις δεξιότητες διαλόγου:

• στη διατήρηση θέματος συζήτησης

• στην ενεργή συμμετοχή σε μια συζήτηση

• στη λήψη πρωτοβουλιών στη συζήτηση (έναρξη θέματος).

• στη κατανόηση και χρήση όρων ευγενείας

• στη χρήση και απάντηση ερωτήσεων ή στην παροχή κατάλληλων απαντήσεων (εκτός θέματος)

• στην κατανόηση της μεταφοράς, της αμφισημίας, του έμμεσου μηνύματος, των αστείων και των ανέκδοτων (Spanoudis, 2007)

• στην αξιολόγηση του πλαισίου συζήτησης

• στην παράθεση επαρκών πληροφοριών (π.χ. πρόσωπα, χρόνους, τόπους) για να εξάγει νόημα ο ακροατής.


Ψυχογλωσσικά χαρακτηριστικά παιδιών με ΕΓΔ

Έχει συνδεθεί με ένα πλήθος συνοδών συμπτωμάτων όπως:

  • ανώριμο συμβολικό παιχνίδι

  • δυσκολίες στην ικανότητα προσοχής και συγκέντρωσης με αποτέλεσμα την εμφάνιση υπερκινητικότητας

  • αργή ταχύτητα επεξεργασίας και αποθήκευσης πληροφοριών (π.χ. αναγνώριση λέξεων και εκμάθηση νέων λέξεων)

  • δυσχέρειες στην οπτική αντίληψη (Johnston & Ellis-Weismer, 1983).

  • διαταραχές στη μνήμη (ακουστική, φωνολογική, βραχύχρονη μνήμη)· (Newbury et al., 2005)

  • Δυσκολίες στην ανάγνωση και στη γραφή (καθώς εξαρτώνται από την αλληλεπίδραση των γλωσσικών δεξιοτήτων) με αποτέλεσμα χαμηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις, οι οποίες με τη σειρά τους επιδρούν αρνητικά στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών (άγχος, πίεση ή κατάθλιψη) (Kehayia, 1997; Stavrakaki et al., 2008).

Διάγνωση και αποκατάσταση

Βάσει των προαναφερθέντων, γίνεται σαφής η αναγκαιότητα της έγκαιρης διάγνωσης, προκειμένου να δημιουργηθεί και να εφαρμοστεί ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης από έναν λογοθεραπευτή. Ρόλος του λογοθεραπευτή είναι αρχικώς η λεπτομερής αξιολόγηση των δεξιοτήτων του παιδιού και ο προσδιορισμός των δυσκολιών, και στη συνέχεια, η δημιουργία ενός κατάλληλου προγράμματος παρέμβασης ανάλογα με το επίπεδο στο οποίο εντοπίστηκε η δυσκολία. Ακόμη, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί συνδυασμός παρεμβάσεων (εργοθεραπεία, ειδική διαπαιδαγώγηση), ενώ απαραίτητη προϋπόθεση είναι η υποστήριξη από τα περιβάλλοντα του παιδιού, προκειμένου να επιτευχθεί η μέγιστη αποτελεσματικότητα.


Βιβλιογραφία

  • Μουτσινάς Γ. (2015), Μαθητές με Ειδική Γλωσσική Διαταραχή και Διδακτική Παρέμβαση - Κλινικά Χαρακτηριστικά και Θεραπευτικές Προσεγγίσεις, Επιστημονικό Εκπαιδευτικό Περιοδικό «eκπ@ιδευτικός κύκλος», Τόμος 3, Τεύχος 3

  • World Health Organization, (2011). ICD-10: Ταξινόμηση Ψυχικών Διαταραχών και διαταραχών Συμπεριφοράς (Κ. Στεφάνης, Κ. Σολδάτος, Β. Μαυρέας, Μετάφ.) Αθήνα: Βήτα (Το πρωτότυπο έργο δημοσιεύτηκε το 1992).

  • American Psychiatric Association, (2012-2013). Διαγνωστικά Κριτήρια από DSM-V (Κ. Γκοτζαμάνης, Μετάφ.) Αθήνα: Λίτσας (Το πρωτότυπο έργο δημοσιεύτηκε το 2013).

  • Bishop D.V.M. (2001), Genetic and environmental risks for specific language impairment in children. Philosophical Transactions of the Royal Society, Series B.;356:369–380.

  • Bishop D.V.M. (2002) The role of genes in the etiology of specific language impairment. Journal of Communication Disorders ;35:311–328.

  • Ervin M. (2001), SLI: What We Know and Why It Matters, The ASHA Leader, Vol. 6, 4-31. doi:10.1044/leader.FTR1.06122001.4

  • NIDCD Fact Sheet: Specific Language Impairment in Children, NIH Publication No. 11-7751, Updated March 2011

Π.Φάληρο: Λ.Αμφιθέας 103, 1ος όροφος τηλ. 210 9849078

  • Facebook